Wilhelmina (królowa Holandii)
![]() Fotografia Wilhelminy z lat 40. XX wieku | |
![]() | |
![]() | |
Królowa Niderlandów | |
Okres |
od 23 listopada 1890 |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Data pogrzebu | |
Miejsce spoczynku | |
Ojciec | |
Matka | |
Rodzeństwo | |
Mąż | |
Dzieci | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Wilhelmina Orańska-Nassau (nid. Wilhelmina Helena Pauline Maria; ur. 31 sierpnia 1880 w Hadze, zm. 28 listopada 1962 w zamku Het Loo) – królowa Niderlandów w latach 1890–1948.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Narodziny i chrzest
[edytuj | edytuj kod]Urodziła się 31 sierpnia 1880 roku w Pałacu Noordeinde w Hadze jako jedyna córka króla Holandii, Wilhelma III, oraz jego żony, Emmy Waldeck-Pyrmont. Dla swojego ojca była czwartym dzieckiem, dla matki – pierwszym. Król był obecny w czasie porodu swojej córki. Chociaż opinia publiczna była rozczarowana, że na świat przyszła dziewczynka, a nie chłopiec, para królewska była szczęśliwa z narodzin swojego dziecka. Król miał nazwać swoją córkę „pięknym dzieckiem”[1].
Została ochrzczona 12 października 1880 roku w Willemskerk w Hadze[2]. Otrzymała imiona Wilhelmina Helena Paulina Maria (nid. Wilhelmina Helena Pauline Maria). Pierwsze imię było tradycyjnym imieniem holenderskiej rodziny królewskiej, natomiast następne trzy dziewczynka otrzymała po swoich ciotkach, siostrach matki – Helenie, Paulinie oraz Marii Waldeck-Pyrmont[1].
Miała trzech przyrodnich braci – Wilhelma (1840–1879), Maurycego (1843–1850) i Aleksandra (1851–1884).
Królowa Holandii
[edytuj | edytuj kod]Kiedy się urodziła, żył jeszcze jej przyrodni brat Aleksander, z małżeństwa jej ojca z Zofią Wirtemberską, i Wilhelmina nie była brana pod uwagę jako przyszła królowa. Jednak jej ojciec przeżył swego syna i zmarł, kiedy dziewczynka miała 10 lat. Na skutek zmian w prawie mogła objąć tron, jednak do uzyskania przez nią pełnoletniości władzę sprawowała jej matka (jako regentka).
W 1901 poślubiła Henryka, księcia Meklemburgii-Schwerinu, o którym mówiono, iż był playboyem i alkoholikiem. Podobno ją zdradzał i miał kilkoro nieślubnych dzieci. Ich jedyne dziecko – Juliana – przyszło na świat 30 kwietnia 1909. Dzień ten był uroczyście świętowany w Holandii, a narodziny Juliany zostały – jak się uważa – odebrane jako cud[potrzebny przypis].
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]10 maja 1940 wojska hitlerowskich Niemiec uderzyły na Holandię. Królowa Wilhelmina chciała zostać w kraju – planowała przeniesienie się na południe, do Zelandii, gdzie mogłaby koordynować działania własnych wojsk w oparciu o bazę w miejscowości Breskens, w oczekiwaniu na nadejście alianckiej odsieczy tak, jak król Belgii, Albert I zrobił w czasie I wojny światowej. Opuściła więc Hagę na pokładzie brytyjskiego niszczyciela, który miał ją zawieźć na południe, jednak gdy była na morzu, Zelandia znalazła się pod silnymi nalotami Luftwaffe i uznano, że jej powrót będzie zbyt niebezpieczny. Wilhelminie nie pozostało nic innego niż skorzystać z oferty Jerzego VI i przyjąć azyl w Wielkiej Brytanii. Udała się więc do Wielkiej Brytanii, gotowa wrócić do kraju tak szybko, jak się tylko da[potrzebny przypis].
Holenderskie siły zbrojne skapitulowały 15 maja. Królowa Wilhelmina stanęła na czele holenderskiego rządu na uchodźstwie, ustalając zakresy obowiązków i natychmiast powiadamiając o tym naród. Stosunki między rządem a królową były napięte, a wzajemna niechęć narastała w miarę trwania wojny. Tymczasem Wilhelmina była bardzo popularna i szanowana przez światowych przywódców. Rząd nie miał parlamentu, który mógłby go wspierać, a urzędników niewielu. Premier Dirk Jan de Geer uważał, że alianci przegrają wojnę i zamierzał wynegocjować z Niemcami separatystyczny układ pokojowy. W tej sytuacji Wilhelmina nie widziała innego wyjścia, jak zdymisjonować premiera.
W okupowanej Holandii posiadanie jej zdjęcia było oznaką oporu przeciw okupantom. Królowa Wilhelmina regularnie nadawała audycje do narodu na falach Radio Oranje. Nazywała w nich Hitlera „nieprzyjacielem całej ludzkości”. Jej nocne audycje były z napięciem oczekiwane i słuchane, mimo że było to nielegalne. Dziennik „New York Times” opublikował informację obrazującą, jak bardzo była ważna dla swych poddanych: Mimo że obchodzenie urodzin królowej było przez nazistów zakazane, wszyscy czcili je jak święto. Gdy podczas mszy wierni z małej rybackiej mieściny Huizen wstali i odśpiewali z tej okazji tylko jeden wers hymnu narodowego „Wilhelmus van Nassauwe”, miasto musiało zapłacić 60 000 guldenów kontrybucji[potrzebny przypis].
Królowa Wilhelmina odwiedziła Stany Zjednoczone w dniach 24 czerwca – 11 sierpnia 1942 na zaproszenie amerykańskiego rządu. Spędziła wakacje w Lee w stanie Massachusetts, odwiedziła Nowy Jork i Boston. 5 sierpnia 1942, jako pierwsza królowa w dziejach Ameryki, wystąpiła przed obiema izbami Kongresu. W czerwcu 1943 odwiedziła również Kanadę, gdzie w Ottawie uczestniczyła w chrzcinach swej wnuczki, księżniczki Margriet.
Podczas wojny królowa ledwie uniknęła śmierci podczas bombardowania, w którym zginęło kilku ochroniarzy, a jej wiejska posiadłość w Anglii została poważnie uszkodzona. W 1944 Wilhelmina, jako druga kobieta w historii, została odznaczona Orderem Podwiązki. Churchill mawiał o niej, że jest to jedyny prawdziwy mężczyzna wśród przedstawicieli rządów na wychodźstwie w Londynie[potrzebny przypis].
Późniejsze lata
[edytuj | edytuj kod]W roku 1945 powróciła triumfalnie do Holandii. Trzy lata później – 4 września 1948, po 58 latach i 50 dniach rządów – chora Wilhelmina abdykowała na rzecz córki, Juliany. Zmarła 28 listopada 1962 roku w Het Loo[potrzebny przypis].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Na jej cześć nazwano krążownik pancernopokładowy Hr.Ms. „Koningin Wilhelmina der Nederlanden”[3][4].
Tytulatura
[edytuj | edytuj kod]Z Bożej łaski Wilhelmina, królowa Niderlandów[5]
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Wojskowy Wilhelma – Wielka Mistrzyni w latach 1890–1948[6][7][8]
- Order Lwa Niderlandzkiego – Wielka Mistrzyni w latach 1890–1948[7][8]
- Order Oranje-Nassau – Wielka Mistrzyni w latach 1892–1948 (fundator)[6][7][8]
- Order Domowy Orański – Wielka Mistrzyni w latach 1905–1948 (fundator)[6][7][8]
- Order Domowy Nassauski Lwa Złotego – Wielka Mistrzyni w latach 1905–1948
- Krzyż Zasługi Niderlandzkiego Czerwonego Krzyża[7]
- Order Królowej Marii Luizy (1890, Hiszpania)[9][7][8]
- Order Wiktorii i Alberta (1898, Wlk. Brytania)[8]
- Order Korony Wendyjskiej (1901, Meklemburgia)[8]
- Order Korony Dębowej (1914, Luksemburg)[8]
- Order Słońca (Persja)[8]
- Order Dobroczynności (Turcja)[7][8]
- Order Świętej Katarzyny Męczennicy (Rosja)[8]
- Order Orła Białego (Serbia)[8]
- Order Domowy Chakri (Syjam)[8]
- Order Zbawiciela (Grecja)[7]
- Order Maltański[8]
- Order Leopolda (Belgia)[8]
- Order Legii Honorowej (Francja)[8]
- Order Skarbu Korony (Japonia)[8]
- Order Krzyża Południa (Brazylia)[7]
- Order Zasługi Juana Pablo Duarte (Dominikana)[7]
- Order Zasługi Piotra Fryderyka Ludwika (Oldenburg)[8]
- Order Elżbiety (Austria)[8]
- Order Świętej Elżbiety (Portugalia)[8]
- Wstęga Trzech Orderów (Portugalia)[8]:
- Order Królowej Ludwiki (Prusy)[8]
- Order Gwiazdy (Rumunia)[8]
- Order Henryka Lwa (Brunszwik)[7]
- Krzyż Zasługi Japońskiego Czerwonego Krzyża[7]
- Order Gwiazdy Jerzego Czarnego (Jugosławia)[7]
- Order Oswobodziciela (Wenezuela)[7]
- Order Pionierów Republiki (Liberia)[7]
- Order Domowy Lippeński (Lippe-Detmold)[7]
- Order Ludwika (Hesja)[7]
- Order Doskonałości (Egipt)[7]
- Order Świętego Olafa (Norwegia)[7]
- Order Orła Azteckiego (Meksyk)[7]
- Order Karola I (Rumunia)[7]
- Order Salomona (Etiopia)[7]
- Order Królewski Serafinów (1922, Szwecja)[7]
- Order Słonia (1922, Dania)[7]
- Order Orła Białego (1923, Polska)[10][7]
- Order Lwa Białego (1929, Czechosłowacja)[11]
- Order Białej Róży Finlandii (1932, Finlandia)[12]
- Order Podwiązki (1944, Wlk. Brytania)[13]
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Prapradziadkowie |
Stadhouder Zjednoczonych Prowincji |
Król pruski |
Car Rosji |
Książę |
Jerzy I Waldeck-Pyrmont |
Wiktor II von Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym |
Książę |
Paweł Wirtemberski |
Pradziadkowie |
Król Zjednoczonych Niderlandów |
Car Rosji |
Jerzy II Waldeck-Pyrmont |
Wilhelm Nassau-Weilburg | ||||
Dziadkowie |
Król Holandii |
Jerzy Wiktor Waldeck-Pyrmont | ||||||
Rodzice |
Król Holandii | |||||||
Wilhelmina Oranje-Nassau (1880–1962), królowa Holandii |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Moniek Bloks , Queen Wilhelmina – The birth of Wilhelmina [online], History of Royal Women, 31 sierpnia 2020 [dostęp 2022-08-12] (ang.).
- ↑ Moniek Bloks , Queen Wilhelmina – Wilhelmina’s baptism [online], History of Royal Women, 12 października 2020 [dostęp 2022-08-12] (ang.).
- ↑ Liepichin 2021 ↓, s. 15.
- ↑ Mitiuckow 2014 ↓, s. 4.
- ↑ Netherlands (The): Heads of State: 1813-1940 – Archontology.org [online], www.archontology.org [dostęp 2022-08-12] .
- ↑ a b c Guy Stair Sainty (red.): World orders of knighthood and merit. T. 2, s. 1411–1414.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Regeerings-almanak voor Nederlandsch-Indie. T. 2. 1941, s. 47.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w The Titled Nobility of Europe. Burke’s Peerage, 1914, s. 110–112.
- ↑ La Real Orden de Damas Nobles de la Reina María Luisa. Madryt, Palafox y Pezuela, 1998.
- ↑ Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 299.
- ↑ Kolana Řádu Bílého lva aneb hlavy států v řetězech. vyznamenani.net.
- ↑ Valkoisen Ruusun suurristi ketjuineen myönnetty 115 ulkomaalaiselle vaikuttajalle. www2.hs.fi. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-19)]. hs.fi.
- ↑ List of the Knights of the Garter. heraldica.org.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pawieł Liepichin: Krążownik pancernopokładowy Koningin Wilhelmina der Nederlanden. W: Z dziejów floty holenderskiej. Jacek Jarosz (red.). Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Okręty Wojenne, 2021. Nr 75 (Specjalny). ISBN 978-83-61069-56-0.
- Nikołaj Mitiuckow. Poprzednicy zbuntowanego pancernika. „Okręty Wojenne”. Nr 2 (124), 2014. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.
- Władcy Holandii
- Dynastia Orańska-Nassau
- Damy maltańskie
- Damy Orderu Doskonałości
- Damy Orderu Elżbiety (Austria)
- Damy Orderu Królowej Marii Luizy
- Damy Orderu Luizy
- Damy Orderu Słońca (Persja)
- Damy Orderu Świętej Elżbiety
- Damy Orderu Świętej Katarzyny
- Damy Orderu Wiktorii i Alberta
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej
- Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii
- Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Dobroczynności (Imperium Osmańskie)
- Odznaczeni Orderem Domowym Chakri
- Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika
- Odznaczeni Orderem Domowym Orańskim
- Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów
- Odznaczeni Orderem Lwa Białego
- Odznaczeni Orderem Korony Dębowej
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Jerzego Czarnego
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii
- Odznaczeni Orderem Henryka Lwa
- Odznaczeni Orderem Karola I
- Odznaczeni Orderem Korony Wendyjskiej
- Odznaczeni Orderem Krzyża Południa
- Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Ludwika
- Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego
- Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau
- Odznaczeni Orderem Orła Azteckiego
- Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia)
- Odznaczeni Orderem Oswobodziciela
- Odznaczeni Orderem Pionierów Liberii
- Odznaczeni Orderem Podwiązki
- Odznaczeni Orderem Słonia
- Odznaczeni Orderem Skarbu Korony
- Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Świętego Olafa
- Odznaczeni Orderem Domowym Nassauskim Lwa Złotego
- Odznaczeni Orderem Wojskowym Wilhelma
- Odznaczeni Orderem Zbawiciela
- Władcy, którzy abdykowali
- Urodzeni w 1880
- Zmarli w 1962
- Ludzie urodzeni w Hadze